Theo Điều 4 Luật Cán bộ, Công chức năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2019), công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an.
Công chức được hưởng lương từ ngân sách nhà nước, trong trường hợp làm việc trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật.
Phân loại công chức
Phân loại theo ngạch công chức
Công chức được phân loại theo ngạch tương ứng với trình độ đào tạo và vị trí việc làm:
- Loại A: Công chức có trình độ đào tạo đại học trở lên. Bao gồm các ngạch: Chuyên viên cao cấp (ngạch A3), Chuyên viên chính (ngạch A2), Chuyên viên (ngạch A1).
- Loại A0: Công chức có trình độ đào tạo cao đẳng. Tương ứng với ngạch Cán sự (theo bảng lương Nghị định 204/2004/NĐ-CP).
- Loại C: Công chức có trình độ đào tạo trung cấp. Tương ứng với ngạch Nhân viên.
Phân loại theo vị trí công tác
- Công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý: Là công chức được bổ nhiệm giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý trong cơ quan, tổ chức, đơn vị.
- Công chức không giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý: Là công chức thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, nghiệp vụ theo vị trí việc làm.
Điều kiện trở thành công chức
Để trở thành công chức nhà nước, người dự tuyển cần đáp ứng các điều kiện quy định tại Điều 36 Luật Cán bộ, Công chức 2008 (sửa đổi 2019) và Nghị định 138/2020/NĐ-CP:
- Quốc tịch: Là công dân Việt Nam, có địa chỉ thường trú tại Việt Nam.
- Tuổi đời: Đủ 18 tuổi trở lên. Đối với một số lĩnh vực đặc thù, độ tuổi có thể thấp hơn theo quy định riêng.
- Đơn dự tuyển: Có đơn dự tuyển, có lý lịch rõ ràng.
- Văn bằng, chứng chỉ: Có văn bằng, chứng chỉ phù hợp với vị trí việc làm cần tuyển dụng.
- Sức khỏe: Có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt; đủ sức khỏe để thực hiện nhiệm vụ.
- Các điều kiện khác: Đáp ứng điều kiện khác theo yêu cầu của vị trí việc làm do cơ quan có thẩm quyền tuyển dụng quy định (ngoại ngữ, tin học, kinh nghiệm...).
Lưu ý: Người đã bị kết án tù mà chưa được xóa án tích; đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự; đang chấp hành hoặc đã chấp hành xong bản án, quyết định về hình sự của Tòa án mà chưa được xóa án tích; đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính không được đăng ký dự tuyển công chức.
Quyền lợi của công chức
Công chức được hưởng nhiều quyền lợi quan trọng theo quy định của pháp luật:
Quyền lợi về vật chất
- Lương và phụ cấp: Được hưởng lương theo ngạch, bậc, chức vụ và các khoản phụ cấp (phụ cấp chức vụ, phụ cấp thâm niên vượt khung, phụ cấp khu vực, phụ cấp trách nhiệm...).
- Bảo hiểm xã hội: Được tham gia BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp theo quy định.
- Nghỉ phép: Được nghỉ phép hàng năm (12 ngày/năm, cứ 5 năm thâm niên tăng thêm 1 ngày theo Điều 113 Bộ luật Lao động 2019), nghỉ lễ, tết, nghỉ việc riêng theo quy định của Bộ luật Lao động.
- Chế độ hưu trí: Được hưởng lương hưu khi đủ điều kiện về tuổi và năm đóng bảo hiểm xã hội.
Quyền lợi về đào tạo, bồi dưỡng
- Được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ.
- Được tạo điều kiện học tập, nghiên cứu khoa học.
- Được hưởng chính sách hỗ trợ khi đi đào tạo, bồi dưỡng.
Quyền lợi về thăng tiến
- Được xem xét nâng ngạch, nâng bậc lương theo quy định.
- Được bổ nhiệm vào chức vụ lãnh đạo, quản lý khi đủ điều kiện.
- Được khen thưởng khi hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Bên cạnh quyền lợi, công chức phải thực hiện các nghĩa vụ được quy định tại Điều 8, 9, 10 Luật Cán bộ, Công chức:
Nghĩa vụ chung
- Trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; bảo vệ danh dự Tổ quốc và lợi ích quốc gia.
- Tôn trọng nhân dân, tận tụy phục vụ nhân dân.
- Liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự giám sát của nhân dân.
- Chấp hành nghiêm chỉnh đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước.
Nghĩa vụ trong thi hành công vụ
- Thực hiện đúng, đầy đủ nhiệm vụ, quyền hạn được giao.
- Chủ động, sáng tạo, phối hợp trong thi hành công vụ.
- Bảo vệ bí mật nhà nước theo quy định.
- Chấp hành quyết định của cấp trên; trường hợp có căn cứ cho rằng quyết định đó trái pháp luật thì phải báo cáo ngay với người ra quyết định.
Những điều công chức không được làm
- Không được trốn tránh trách nhiệm, thoái thác nhiệm vụ.
- Không được gây bè phái, mất đoàn kết.
- Không được tự ý bỏ việc hoặc tham gia đình công.
- Không được sử dụng tài sản công trái phép.
- Không được lợi dụng, lạm dụng nhiệm vụ, quyền hạn; sử dụng thông tin liên quan đến công vụ để vụ lợi.
- Không được phân biệt đối xử về dân tộc, nam nữ, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo.
Cơ sở pháp lý
- Luật Cán bộ, Công chức số 22/2008/QH12 ngày 13/11/2008.
- Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cán bộ, Công chức và Luật Viên chức số 52/2019/QH14 ngày 25/11/2019.
- Nghị định 138/2020/NĐ-CP ngày 27/11/2020 quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý công chức.
- Nghị định 204/2004/NĐ-CP về chế độ tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang (sửa đổi bổ sung qua các năm).