📌 Định nghĩa ngắn
Đánh giá theo năng lực là phương thức đánh giá lấy năng lực cần đạt của người học làm căn cứ, thay vì chỉ kiểm tra việc ghi nhớ kiến thức. Giáo viên thu thập bằng chứng học tập cụ thể (sản phẩm, hành vi, kết quả thực hiện nhiệm vụ) để nhận định mức độ người học vận dụng kiến thức, kỹ năng, thái độ vào tình huống thực tiễn.
📖 Giải thích chi tiết
Đánh giá theo năng lực là phương thức đánh giá lấy năng lực cần đạt của người học làm căn cứ, thay vì đánh giá nội dung kiến thức một cách tách rời. Theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 (ban hành kèm Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018), năng lực được hiểu là khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng, thái độ vào các tình huống thực tiễn. Đánh giá theo năng lực yêu cầu giáo viên xác định rõ tiêu chí, mức độ cần đạt, sau đó thu thập bằng chứng qua sản phẩm học tập, quan sát hành vi, hồ sơ quá trình để đưa ra nhận định về sự tiến bộ của người học.
Trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, ba năng lực chung cốt lõi cần hình thành và phát triển cho học sinh gồm: Tự chủ và tự học; Giao tiếp và hợp tác; Giải quyết vấn đề và sáng tạo. Bên cạnh đó, mỗi môn học còn có các năng lực đặc thù riêng (năng lực Toán học, Ngôn ngữ, Khoa học, Tin học...). Đánh giá học sinh Tiểu học được hướng dẫn bởi Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT; đánh giá học sinh THCS, THPT được hướng dẫn bởi Thông tư 26/2020/TT-BGDĐT – các văn bản này nhấn mạnh đánh giá thường xuyên, đánh giá định kỳ và sử dụng đa dạng hình thức (quan sát, hỏi đáp, thực hành, dự án, hồ sơ học tập).
Cập nhật 2026: Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 17/2025/TT-BGDĐT (có hiệu lực từ 2026) và Thông tư 13/2022/TT-BGDĐT (cập nhật phần Tiểu học). Giáo viên cần theo dõi các văn bản cập nhật này để điều chỉnh tiêu chí đánh giá năng lực cho phù hợp. Lưu ý: Thông tư 02/2025/TT-BGDĐT (ban hành 24/1/2025, có hiệu lực 11/3/2025) quy định Khung năng lực số gồm 6 miền năng lực/24 năng lực thành phần – đây là năng lực bổ sung cho người học trong bối cảnh chuyển đổi số, không thay thế ba năng lực chung cốt lõi của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
💡 Ví dụ thực tế
- Đánh giá năng lực giao tiếp và hợp tác (Ngữ văn THCS): Cho học sinh làm việc nhóm thuyết trình về một tác phẩm văn học; giáo viên dùng phiếu quan sát ghi nhận mức độ tham gia, khả năng lắng nghe, phản hồi và phân công nhiệm vụ của từng thành viên.
- Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề (Toán Tiểu học): Ra bài toán thực tế kiểu 'Tính số tiền mua nguyên liệu để nấu bữa cơm cho gia đình 4 người'; đánh giá qua bài làm: cách chọn dữ kiện, đơn vị, phép tính phù hợp và tính hợp lý của kết quả.
- Đánh giá năng lực tự học (THPT): Học sinh tự xây dựng hồ sơ học tập (portfolio) ghi lại quá trình nghiên cứu một chủ đề theo sở thích trong học kỳ; giáo viên đánh giá mức độ tự lập, tiến bộ và chất lượng sản phẩm cuối cùng.
🔗 Thuật ngữ liên quan
Đánh giá thường xuyên, Đánh giá định kỳ, Năng lực chung cốt lõi, Năng lực đặc thù, Hồ sơ học tập (portfolio), Phương pháp dạy học tích cực