📌 Định nghĩa ngắn
Dạy học khám phá là phương pháp tổ chức hoạt động học tập theo định hướng lấy người học làm trung tâm, giúp học sinh tự tìm tòi, phát hiện và xây dựng kiến thức, kỹ năng mới thông qua các tình huống, vấn đề thực tiễn dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên.
📖 Giải thích chi tiết
Theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 (ban hành kèm theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT, sửa đổi bởi Thông tư 17/2025/TT-BGDĐT, áp dụng chung cho TH/THCS/THPT), phương pháp dạy học khám phá được xác định là một trong những phương pháp cốt lõi, phù hợp với yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực người học. Giáo viên đóng vai trò thiết kế tình huống, giao nhiệm vụ học tập có vấn đề, đồng thời hướng dẫn, hỗ trợ học sinh trong quá trình tự khám phá tri thức.
Đặc trưng cơ bản của dạy học khám phá gồm: (1) Tình huống học tập có vấn đề, kích thích tò mò; (2) Học sinh hoạt động chủ động, tích cực; (3) Quá trình tự phát hiện và xây dựng kiến thức mới; (4) Giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn, cố vấn. Công văn 3280/BGDĐT-GDTrH (2020) cũng nhấn mạnh việc tiếp tục đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, tự khám phá của học sinh (lưu ý: 5512 chỉ có suffix GDTH dành cho Tiểu học, không có GDTrH).
Đối với giáo viên và sinh viên sư phạm, việc nắm vững phương pháp này có ý nghĩa quan trọng trong thực hiện nhiệm vụ giảng dạy theo quy định tại Luật Giáo dục 2019 (Điều 7, Điều 9) về phương pháp giáo dục và đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đáp ứng yêu cầu chuẩn nghề nghiệp giáo viên theo Thông tư 20/2018/TT-BGDĐT.
💡 Ví dụ thực tế
- Ví dụ môn Ngữ văn: Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh đọc trước một đoạn văn bản và tự đặt câu hỏi tìm hiểu nội dung, nghệ thuật, sau đó thảo luận nhóm để khám phá các hình thức nghệ thuật được tác giả sử dụng.
- Ví dụ môn Vật lý: Giáo viên thiết kế tình huống có vấn đề về hiện tượng phản xạ ánh sáng, yêu cầu học sinh tự tiến hành thí nghiệm đơn giản, ghi chép kết quả, rút ra kết luận về định luật phản xạ thay vì giảng trực tiếp định luật.
- Ví dụ môn Lịch sử: Học sinh được giao nhiệm vụ tìm kiếm, phân tích các nguồn tư liệu lịch sử (ảnh, tài liệu, video) để tự khám phá nguyên nhân và ý nghĩa của một sự kiện lịch sử, sau đó trình bày kết quả trước lớp.
🔗 Thuật ngữ liên quan
Phương pháp dạy học tích cực, Dạy học dự án, Dạy học hợp tác, Dạy học giải quyết vấn đề, Lấy người học làm trung tâm, Phát triển năng lực học sinh