📌 Định nghĩa ngắn
Phương pháp dạy học tích cực là các phương pháp tổ chức hoạt động học tập mà người học chủ động tham gia tìm tòi, khám phá, thảo luận và giải quyết vấn đề dưới sự hướng dẫn của giáo viên, nhằm phát triển năng lực và phẩm chất.
📖 Giải thích chi tiết
Phương pháp dạy học tích cực là khái niệm chỉ nhóm phương pháp đặt người học vào vị trí trung tâm của quá trình giáo dục. Theo định hướng của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 được ban hành kèm theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT (sửa đổi bởi Thông tư 17/2025/TT-BGDĐT), giáo viên cần tổ chức hoạt động dạy học theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học, trong đó người học được khuyến khích chủ động tìm tòi, khám phá kiến thức. Đây là cơ sở pháp lý và chuyên môn quan trọng mà mỗi giáo viên và sinh viên sư phạm cần nắm vững khi thi viên chức cũng như khi hành nghề thực tế.
Đặc trưng cơ bản của phương pháp dạy học tích cực gồm: người học hoạt động tích cực, chủ động trong suốt quá trình học; giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn, cố vấn thay vì chỉ truyền thụ một chiều; bài học được thiết kế theo tình huống, vấn đề cần giải quyết; kết hợp học tập cá nhân với học tập hợp tác. Theo Công văn 3280/BGDĐT-GDTrH (2020) về hướng dẫn xây dựng kế hoạch giáo dục THCS, THPT theo CT GDPT 2018 (lưu ý: Công văn 5512 chỉ có suffix GDTH dành cho Tiểu học), các cơ sở giáo dục phổ thông phải đẩy mạnh chuyển đổi từ dạy học truyền thụ sang dạy học phát triển năng lực người học.
Đối với sinh viên sư phạm và giáo viên đang dạy hợp đồng, việc nắm vững phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp hoàn thành yêu cầu thi tuyển viên chức theo Luật Viên chức 2010 và Nghị định 115/2020/NĐ-CP mà còn đáp ứng tiêu chuẩn nghề nghiệp giáo viên quy định tại Thông tư 20/2018/TT-BGDĐT (đối với giáo viên phổ thông). Khi thiết kế bài giảng, giáo viên cần xác định rõ mục tiêu năng lực, lựa chọn kỹ thuật phù hợp (khăn phủ bàn, tia chớp, các mảnh ghép, động não) và tổ chức cho học sinh được học bằng hành, học bằng làm.
💡 Ví dụ thực tế
- Trong giờ Ngữ văn, giáo viên cho học sinh thảo luận nhóm về một tình huống đạo đức trong truyện ngắn, sau đó đại diện các nhóm trình bày và phản biện quan điểm.
- Trong giờ Toán, giáo viên ra bài toán thực tế về chi phí gia đình, học sinh làm việc nhóm để đề xuất phương án tiết kiệm, rồi trình bày lập luận trước lớp.
- Trong giờ Lịch sử hoặc Địa lí, giáo viên sử dụng kỹ thuật sọt rác để học sinh tự thu thập, phân loại sự kiện và tự rút ra bài học kinh nghiệm.
🔗 Thuật ngữ liên quan
Dạy học hợp tác, Dạy học khám phá, Dạy học dự án, Dạy học giải quyết vấn đề, Phát triển năng lực, PPDH lấy người học làm trung tâm