Thi viên chức (thi tuyển viên chức) là kỳ thi do đơn vị sự nghiệp công lập hoặc cơ quan có thẩm quyền tổ chức nhằm tuyển chọn người có đủ phẩm chất, năng lực, trình độ vào làm việc tại các đơn vị sự nghiệp công lập như: trường học, bệnh viện, viện nghiên cứu, trung tâm y tế, thư viện, bảo tàng và các đơn vị sự nghiệp khác.
Thi tuyển viên chức được quy định tại Luật Viên chức 2010 (sửa đổi, bổ sung 2019) và Nghị định 115/2020/NĐ-CP ngày 25/9/2020 của Chính phủ quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức.
Sự khác biệt giữa thi viên chức và thi công chức
Nhiều người thường nhầm lẫn giữa thi viên chức và thi công chức. Dưới đây là những điểm khác biệt chính:
- Cơ quan tổ chức: Thi công chức do các cơ quan hành chính nhà nước tổ chức (Bộ, UBND tỉnh...); thi viên chức do đơn vị sự nghiệp công lập hoặc cơ quan chủ quản tổ chức.
- Nơi làm việc sau trúng tuyển: Công chức làm việc tại cơ quan hành chính; viên chức làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập.
- Chế độ làm việc: Công chức vào biên chế; viên chức ký hợp đồng làm việc.
- Nội dung thi: Thi công chức tập trung vào kiến thức quản lý nhà nước, luật hành chính; thi viên chức tập trung vào kiến thức chuyên ngành, nghiệp vụ.
- Quy mô và tần suất: Thi viên chức thường tổ chức thường xuyên hơn, quy mô đa dạng hơn do có nhiều đơn vị sự nghiệp.
Hình thức tuyển dụng viên chức
Theo Nghị định 115/2020/NĐ-CP, tuyển dụng viên chức có 2 hình thức:
1. Thi tuyển
Thi tuyển là hình thức tuyển dụng chủ yếu, được áp dụng rộng rãi. Kỳ thi tuyển gồm 2 vòng thi, đảm bảo cạnh tranh công bằng giữa các thí sinh. Đây là hình thức bắt buộc đối với hầu hết các vị trí tuyển dụng.
2. Xét tuyển
Xét tuyển là hình thức đánh giá dựa trên hồ sơ và phỏng vấn, không tổ chức thi viết hoặc trắc nghiệm. Xét tuyển được áp dụng trong các trường hợp:
- Đơn vị sự nghiệp công lập ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
- Tuyển dụng người có trình độ tiến sĩ phù hợp với vị trí việc làm.
- Tuyển dụng người cam kết tình nguyện làm việc từ 5 năm trở lên ở vùng đặc biệt khó khăn.
- Các trường hợp đặc biệt khác do cơ quan có thẩm quyền quyết định.
Nội dung thi tuyển viên chức - 2 vòng thi
Vòng 1: Thi kiểm tra kiến thức chung
Vòng 1 thi trắc nghiệm trên máy tính hoặc trên giấy, bao gồm:
Phần I - Kiến thức chung (60 câu, 60 phút)
Nội dung kiểm tra kiến thức về pháp luật viên chức và lĩnh vực hoạt động:
- Luật Viên chức 2010 (sửa đổi 2019): quyền, nghĩa vụ, tuyển dụng, hợp đồng, đánh giá, kỷ luật viên chức.
- Nghị định 115/2020/NĐ-CP về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức.
- Kiến thức về đơn vị sự nghiệp công lập: chức năng, nhiệm vụ, tổ chức.
- Kiến thức chung về lĩnh vực chuyên ngành liên quan đến vị trí tuyển dụng.
Phần II - Ngoại ngữ (30 câu, 30 phút)
- Trình độ tương đương bậc 2 (A2) đối với vị trí yêu cầu chức danh nghề nghiệp hạng III, IV.
- Trình độ tương đương bậc 3 (B1) đối với vị trí yêu cầu chức danh nghề nghiệp hạng II trở lên.
- Miễn thi ngoại ngữ nếu: có bằng tốt nghiệp chuyên ngành ngoại ngữ; có bằng đại học trở lên học ở nước ngoài bằng ngôn ngữ yêu cầu; có chứng chỉ ngoại ngữ đạt trình độ yêu cầu còn hiệu lực.
Phần III - Tin học (30 câu, 30 phút)
- Kiến thức cơ bản về công nghệ thông tin, ứng dụng tin học văn phòng.
- Miễn thi tin học nếu có bằng tốt nghiệp từ trung cấp trở lên chuyên ngành CNTT, hoặc có chứng chỉ tin học đạt chuẩn.
Điểm đạt vòng 1: Phần kiến thức chung đạt từ 50% trở lên (30/60 câu); Phần ngoại ngữ và tin học đạt từ 50% trở lên (nếu không thuộc diện miễn thi).
Vòng 2: Thi chuyên môn, nghiệp vụ
Vòng 2 đánh giá năng lực chuyên môn, nghiệp vụ phù hợp với vị trí việc làm cần tuyển. Hình thức thi vòng 2 do Hội đồng tuyển dụng quyết định:
Hình thức 1: Phỏng vấn
- Thời gian: 30 phút.
- Thang điểm: 100 điểm.
- Nội dung: Kiểm tra kiến thức chuyên ngành, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề, phương pháp làm việc, kỹ năng giao tiếp, ứng xử.
- Ưu điểm: Đánh giá trực tiếp khả năng tư duy, phản xạ của thí sinh.
Hình thức 2: Thi viết
- Thời gian: 180 phút (3 tiếng).
- Thang điểm: 100 điểm.
- Nội dung: Bài luận về kiến thức chuyên ngành, xử lý tình huống thực tế, đề xuất giải pháp cho vấn đề thuộc lĩnh vực chuyên môn.
Hình thức 3: Thực hành
- Áp dụng cho một số vị trí đặc thù (y tế, nghệ thuật, thể thao...).
- Đánh giá kỹ năng thực hành nghề nghiệp trực tiếp.
Điểm đạt vòng 2: Từ 50 điểm trở lên (thang điểm 100).
Ví dụ nội dung thi theo ngành
Thi viên chức ngành giáo dục
- Vòng 1: Luật Viên chức, Luật Giáo dục, Điều lệ trường học, quy chế đánh giá học sinh.
- Vòng 2: Soạn giáo án, thực hành giảng dạy trước hội đồng, phỏng vấn về phương pháp sư phạm.
Thi viên chức ngành y tế
- Vòng 1: Luật Viên chức, Luật Khám bệnh chữa bệnh, các quy định về y đức.
- Vòng 2: Kiến thức chuyên môn y khoa, xử lý tình huống lâm sàng, thực hành kỹ thuật y tế.
Thi viên chức ngành văn hóa
- Vòng 1: Luật Viên chức, Luật Di sản văn hóa, các quy định về hoạt động văn hóa.
- Vòng 2: Kiến thức chuyên ngành, lập kế hoạch tổ chức sự kiện văn hóa, phỏng vấn.
Quy trình thi tuyển viên chức
- Xây dựng kế hoạch tuyển dụng: Đơn vị sự nghiệp xác định nhu cầu, số lượng, vị trí cần tuyển, trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
- Thông báo tuyển dụng: Đăng thông báo công khai ít nhất 30 ngày trước ngày hết hạn nộp hồ sơ.
- Tiếp nhận hồ sơ: Nhận và kiểm tra hồ sơ đăng ký dự tuyển, lập danh sách thí sinh đủ điều kiện.
- Thành lập Hội đồng tuyển dụng: Gồm ít nhất 5 thành viên, do người đứng đầu cơ quan có thẩm quyền quyết định.
- Tổ chức thi vòng 1: Thi trắc nghiệm kiến thức chung, ngoại ngữ, tin học.
- Công bố kết quả vòng 1: Lập danh sách thí sinh đạt vòng 1, thông báo lịch thi vòng 2.
- Tổ chức thi vòng 2: Thi chuyên môn, nghiệp vụ (phỏng vấn, viết, hoặc thực hành).
- Xác định người trúng tuyển: Lấy kết quả từ cao xuống thấp theo chỉ tiêu tuyển dụng.
- Công bố kết quả, giải quyết phúc khảo: Công khai kết quả, nhận đơn phúc khảo trong 15 ngày.
- Ký hợp đồng làm việc: Người trúng tuyển hoàn thiện hồ sơ, ký hợp đồng làm việc và thực hiện chế độ tập sự.
Điểm ưu tiên trong thi tuyển viên chức
Một số đối tượng được cộng điểm ưu tiên trong kỳ thi tuyển viên chức:
- Anh hùng Lực lượng vũ trang, Anh hùng Lao động: Cộng 7,5 điểm vòng 2.
- Thương binh, người hưởng chính sách như thương binh: Cộng 5 điểm vòng 2.
- Người dân tộc thiểu số, người hoàn thành nghĩa vụ quân sự, nghĩa vụ tham gia công an nhân dân, tình nguyện viên: Cộng 2,5 điểm vòng 2.
- Con liệt sĩ, con thương binh, con bệnh binh: Cộng 2,5 điểm vòng 2.
- Người có trình độ tiến sĩ phù hợp: Cộng 10 điểm vòng 2.
- Người có trình độ thạc sĩ phù hợp: Cộng 5 điểm vòng 2 (khi thi vào chức danh hạng III, IV).
Cơ sở pháp lý
- Luật Viên chức 2010 (sửa đổi 2019) — Chương III về tuyển dụng viên chức.
- Nghị định 115/2020/NĐ-CP ngày 25/9/2020 về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức.
- Nghị định 85/2023/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 115/2020/NĐ-CP.
- Thông tư 06/2020/TT-BNV ban hành nội quy thi tuyển.