TÀI LIỆU LUYỆN THI · MÔN KIẾN THỨC CHUNG — Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật — Quy trình xây dựng, soạn thảo, thẩm định, thông qua và thủ tục rút gọn (Chương III đến V, Điều 23–52)

Theo khoản 1 Điều 39, Quốc hội xem xét và thông qua dự thảo luật, nghị quyết tại MỘT kỳ họp. Việc lùi sang kỳ họp tiếp theo chỉ là ngoại lệ theo khoản 11 Điều 40. Đây là điểm mới lớn nhất của Luật 2025 (luật cũ mặc định hai kỳ họp).

Chậm nhất là 15 ngày trước ngày khai mạc kỳ họp (Điều 39). Với Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, thông qua pháp lệnh, nghị quyết tại một phiên họp thì hồ sơ gửi chậm nhất là 10 ngày trước ngày bắt đầu phiên họp. Hồ sơ gửi bằng bản điện tử và 03 bản giấy.

Theo Điều 28–32: (1) Xác định chính sách (Điều 28) → (2) Đánh giá tác động (Điều 29) → (3) Lấy ý kiến, tham vấn (Điều 30) → (4) Thẩm định (Điều 31) → (5) Thông qua chính sách (Điều 32). Mẹo nhớ: 'XÁC – ĐÁNH – THAM – THẨM – THÔNG'. Lưu ý: bước thẩm định (Điều 31) chỉ áp dụng cho dự án do Chính phủ trình.

Theo Điều 27: a) Luật, pháp lệnh mới; luật, pháp lệnh thay thế các luật, pháp lệnh hiện hành (không kèm điều kiện gì thêm); b) Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật có nội dung hạn chế quyền con người, quyền công dân theo quy định của Hiến pháp; c) Nghị quyết thí điểm của Quốc hội. Ngoài ba trường hợp trên thì không phải làm quy trình chính sách, nhưng vẫn phải nêu rõ tác động chính sách trong Bản thuyết minh quy phạm hóa chính sách.

Thẩm định là việc của bên hành pháp (cơ quan tư pháp của Chính phủ), làm trước khi trình. Thẩm tra là việc của cơ quan của Quốc hội (cơ quan chủ trì thẩm tra), làm sau khi nhận hồ sơ, trước khi Quốc hội họp; kết quả là báo cáo thẩm tra. Thẩm định trước, thẩm tra sau. Sau đó Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến. Chuỗi đúng thứ tự: Thẩm định → Thẩm tra → Cho ý kiến.

Theo Điều 40, Chủ tịch Quốc hội ký chứng thực chậm nhất là 03 ngày trước ngày biểu quyết thông qua. Lưu ý: người ký chứng thực là Chủ tịch Quốc hội, người công bố là Chủ tịch nước – hai việc, hai người khác nhau; không phải cơ quan thẩm tra chủ trì như luật cũ.

Chủ tịch nước công bố luật, pháp lệnh chậm nhất là 15 ngày kể từ ngày thông qua. Nghị quyết của Quốc hội và của Ủy ban Thường vụ Quốc hội do Tổng Thư ký Quốc hội – Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội công bố chậm nhất là 15 ngày; riêng nghị quyết ban hành theo trình tự, thủ tục rút gọn hoặc trong trường hợp đặc biệt thì công bố chậm nhất là 05 ngày. Với pháp lệnh, Chủ tịch nước có quyền đề nghị xem xét lại trong 10 ngày; nếu vẫn không nhất trí sau khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua lại thì trình Quốc hội quyết định.

Luật 2025 đổi 'Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh' (luật cũ) thành 'Chương trình lập pháp hằng năm' (kế hoạch từng năm, có cơ chế điều chỉnh) và bổ sung 'Định hướng lập pháp nhiệm kỳ' là kế hoạch dài hạn cho cả khóa. Hai tầng kế hoạch được phân biệt rõ: nhiệm kỳ (dài hạn) và hằng năm (có điều chỉnh).

Bảy bước: (1) Chính sách – xác định, đánh giá tác động, tham vấn, thẩm định, thông qua chính sách; (2) Soạn thảo dự thảo; (3) Thẩm định dự án; (4) Trình; (5) Thẩm tra; (6) Thông qua; (7) Công bố.

Với dự án do Chính phủ trình: Điều 33 quy định soạn thảo; Điều 34 quy định Chính phủ thẩm định dự án. Với dự án không do Chính phủ trình: Điều 35 chỉ quy định Chính phủ cho ý kiến chứ không thẩm định. Hai động từ 'thẩm định' và 'cho ý kiến' khác nhau, hai vai trò khác nhau; ranh giới này là chi tiết hay ra đề.

Điều 50 quy định cả hai nội dung: khoản 1 nêu 6 trường hợp áp dụng thủ tục rút gọn (điểm a đến e); khoản 2 nêu 6 nhóm chủ thể có thẩm quyền quyết định áp dụng (điểm a đến e). Điều 51 là điều riêng, quy định trình tự, thủ tục rút gọn cụ thể (không phải nơi liệt kê trường hợp/thẩm quyền). Đây là phần thủ tục rút gọn hay ra đề nhất và là nơi tài liệu cũ trên thị trường sai nhiều nhất.