📌 Định nghĩa ngắn
Năng lực tự chủ là khả năng cá nhân tự điều chỉnh hành vi, cảm xúc, suy nghĩ theo chuẩn mực đạo đức – kỷ luật, đồng thời tự định hướng, tự chịu trách nhiệm trong học tập và sinh hoạt. Trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, đây là một nửa của năng lực chung cốt lõi 'Tự chủ và tự học'.
📖 Giải thích chi tiết
Năng lực tự chủ là khả năng một người tự làm chủ bản thân trên ba phương diện: tự điều chỉnh hành vi (tuân thủ nội quy, kỷ luật), tự quản lý cảm xúc (kiểm soát stress, xử lý xung đột nội tâm) và tự chịu trách nhiệm trước quyết định, hành động của mình. Trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 (ban hành kèm Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018, đã sửa đổi bởi Thông tư 13/2022/TT-BGDĐT và Thông tư 17/2025/TT-BGDĐT), năng lực tự chủ kết hợp với năng lực tự học tạo thành 1 trong 3 năng lực chung cốt lõi (cùng với 'Giao tiếp và hợp tác' và 'Giải quyết vấn đề và sáng tạo') mà mọi học sinh cần hình thành sau khi kết thúc cấp học.
Đối với giáo viên, việc phát triển năng lực tự chủ cho học sinh được thực hiện thông qua tổ chức hoạt động trải nghiệm, giao nhiệm vụ tự quản, xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân và hướng dẫn kỹ năng tự phục vụ, tự đánh giá. Thông tư hướng dẫn xây dựng kế hoạch giáo dục theo từng cấp học (ví dụ Công văn 5512/BGDĐT-GDTH ngày 18/12/2020 cho tiểu học, Công văn 3280/BGDĐT-GDTrH năm 2020 cho THCS–THPT) cũng yêu cầu GV tạo cơ hội để HS tự lập kế hoạch, tự theo dõi tiến bộ, từ đó hình thành thói quen tự chủ.
Cập nhật 2026: Luật Nhà giáo 2025 (73/2025/QH15) có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 quy định chuẩn nghề nghiệp nhà giáo, trong đó nhấn mạnh năng lực tự chủ, tự học, tự bồi dưỡng là yêu cầu bắt buộc đối với nhà giáo các cấp. Giáo viên mầm non, phổ thông cần lưu ý cập nhật chuẩn nghề nghiệp theo Thông tư 20/2018/TT-BGDĐT kết hợp với Luật mới để đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực tự chủ cho người học.
💡 Ví dụ thực tế
- Trong lớp học: Học sinh tự lập bảng kế hoạch tuần (mục tiêu học tập, thời gian ôn bài, hoạt động ngoại khóa), tự đánh giá kết quả cuối tuần và điều chỉnh cho tuần kế tiếp mà không cần giáo viên nhắc nhở.
- Trong hoạt động tập thể: Nhóm học sinh tự phân công nhiệm vụ, tự giải quyết mâu thuẫn nội bộ, tự đánh giá chất lượng sản phẩm nhóm trước khi nộp – biểu hiện rõ năng lực tự chủ khi kết hợp với tự học.
- Trong sinh hoạt cá nhân: Học sinh tiểu học tự dọn dẹp góc học tập, tự chuẩn bị đồ dùng học tập, tự mặc đồng phục gọn gàng theo nội quy – thể hiện tự điều chỉnh hành vi và tự chịu trách nhiệm ở mức độ phù hợp lứa tuổi.
🔗 Thuật ngữ liên quan
Năng lực tự chủ và tự học, Năng lực chung cốt lõi, Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, Năng lực giao tiếp và hợp tác, Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, Chuẩn nghề nghiệp nhà giáo