📌 Định nghĩa ngắn
Biên chế là số lượng vị trí việc làm được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao cho cơ quan, tổ chức hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập trong một kỳ kế hoạch (thường là hằng năm). Đây là căn cứ pháp lý để tuyển dụng viên chức và bố trí lao động tại đơn vị.
📖 Giải thích chi tiết
Biên chế là khái niệm thuộc lĩnh vực hành chính công vụ, được quy định trong hệ thống văn bản pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức. Cụ thể, biên chế được giao hằng năm theo quy trình: cơ quan có thẩm quyền (Sở Nội vụ, Ủy ban nhân dân cấp huyện, cấp tỉnh...) căn cứ vào vị trí việc làm, định mức và nhu cầu thực tế để giao số lượng biên chế cho từng cơ quan, đơn vị sự nghiệp công lập. Đối với giáo viên, việc giao biên chế dựa trên Thông tư 20/2023/TT-BGDĐT về định mức học sinh/lớp theo vùng và mã số chức danh nghề nghiệp quy định tại Thông tư 01-04/2021/TT-BGDĐT (sửa đổi bởi Thông tư 08/2023/TT-BGDĐT).
Biên chế có vai trò quan trọng trong tuyển dụng viên chức. Theo Nghị định 115/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 85/2023/NĐ-CP), khi đơn vị sự nghiệp công lập có nhu cầu tuyển viên chức phải căn cứ vào số biên chế được giao còn thiếu. Trường hợp thiếu biên chế, đơn vị có thể ký hợp đồng lao động theo Nghị định 111/2022/NĐ-CP (khoản 5 Điều 9 viện dẫn Nghị quyết 102/NQ-CP năm 2020) để đảm bảo hoạt động giảng dạy, đặc biệt trong các trường hợp thiếu giáo viên cục bộ theo mùa vụ hoặc theo môn học.
Cập nhật 2025-2026: Nghị quyết 248/2025/QH15 đã phân cấp thẩm quyền tuyển dụng giáo viên cho Sở Giáo dục và Đào tạo, thay vì phải trình qua Ủy ban nhân dân/Sở Nội vụ như trước. Luật Viên chức 2025 (129/2025/QH15) có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thay thế toàn bộ Luật Viên chức 58/2010/QH12; song song đó Luật Nhà giáo 2025 (73/2025/QH15) có hiệu lực từ 1/1/2026, thay thế các quy định về nhà giáo trước đó. Sinh viên sư phạm cần nắm rõ khái niệm biên chế vì đây là căn cứ pháp lý quyết định cơ hội trở thành viên chức ngành giáo dục.
💡 Ví dụ thực tế
- Một trường THPT công lập được Sở GDĐT giao biên chế 60 vị trí giáo viên. Khi có 5 giáo viên nghỉ việc, nhà trường được tuyển dụng bổ sung tối đa 5 viên chức theo biên chế còn thiếu, dựa trên quy trình tại Nghị định 115/2020/NĐ-CP.
- Trường Tiểu học ở vùng 2 (theo Thông tư 20/2023/TT-BGDĐT) có 30 học sinh/lớp, định mức 1,5 giáo viên/lớp → biên chế giáo viên được tính theo công thức: số lớp × định mức GV/lớp.
- Khi trường mầm non thiếu biên chế nhưng cần bổ sung giáo viên trong thời gian chờ phê duyệt biên chế, Hiệu trưởng có thể ký hợp đồng lao động theo khoản 5 Điều 9 Nghị định 111/2022/NĐ-CP (viện dẫn Nghị quyết 102/NQ-CP).
🔗 Thuật ngữ liên quan
Viên chức, Vị trí việc làm, Đơn vị sự nghiệp công lập, Hợp đồng lao động, Tuyển dụng viên chức, Định mức giáo viên